1. YAZARLAR

  2. Abdullah Yadigar

  3. Adâb-ı Muaşeret
Abdullah Yadigar

Abdullah Yadigar

Eğitimci Yazar
Yazarın Tüm Yazıları >

Adâb-ı Muaşeret

A+A-

Kadim Kültürümüzde Adâb-ı Muaşeret Kurallarının önemli bir yeri vardır. Edep ve ahlak vasfı, iyi bir insan olmanın öncelikli şartıdır.

Lügatlerde âdâb; Edep kelimesinin çoğuludur. Edepler, edep ve ahlâk kaideleri. Edebin anlamı; Kavlen, fiilen insanlara lütuf ile muamele etmek. Söz ve hareketlerde güzel hal üzere bulunma.

Âdâb-ı Muâşeret ise; Beraber yaşayışta, hoş ve İslâmca yaşama ve geçinme usulleri. Ahlaken uyulması gereken hususlar; terbiye ve nezaket kaideleri. Şeklinde ifade edilmektedir.

Fıkıh ıstılahına göre edeb, "Peygamberimiz (s.a.s.) in sünnetine uygun olarak yapılan hareketlerdir. Daha geniş ifadesiyle Allah'ın ve Peygamber'in emir ve yasaklarına uygun biçimde hareket etmektir.

Eskiden mektepler, medreseler, dergâhlar  birer edep mektepleriydi. Hangi kademe ve mevkide olursa olsun her dersin olmazsa olmazı ‘’edep’’ti. Adâb-ı muaşeretle ilgili ciltlerce kitaplar yazılmıştır.

Mecma’-ul Adâb isimli kitaplardan elimde üç-beş farklı (Osmanlı Türkçesi) basımları var. Şöyle bir içindekiler kısmına baktım. Bazılarını ana başlıklar halinde alıyorum.

 ‘’Abdestin Adâbı’’, ‘’Guslün Adâbı’’, ‘’Misvak Adâbı’’, ‘’Ezanın Adâbı’’, ‘’Namazın Adâbı’’, ‘’Duanın Adâbı’’, ‘’Cumanın Adâbı’’, ‘’Orucun Adâbı’’, ‘’Bayramların Adâbı’’,  ‘’Kabir Ziyaret Etmenin Adâbı’’, ‘’Dargınları Barıştırmak’’, ‘’Misafire İkramın Adabı’’, ‘’Hasta Ziyaretinin Adabı’’, ‘’Cenaze Defnetmenin Adabı’’,  ‘’Tövbe Etmenin Adabı’’, ‘’İstişare Etmenin Adabı’’, ‘’Evlenmenin Adabı’’,  ‘’Çocuğa Ad Koymanın Adabı’’, ‘’Emri bil-maruf Nehyi Anil-münkerin Adabı’’,  ‘’Selam Vermenin Adabı’’, ‘’Başkasının Evine Girmenin Adabı’’, ‘’Borçlanmanın Adabı’’, ‘’Meclisin Adabı’’, ‘’Konuşmanın Adabı’’, ‘’Yemek Yemenin Adabı’’, ‘’Elbise Giymenin Adabı’’, ‘’Ev Yapmanın Adabı’’,  ‘’Yolda Yürümenin Adabı’’ gibi başlıklarla devam edip gider.

Muhaddisler, Peygamberimiz'in (s.a.s.) bizzat yaşadığı ve ümmetine tavsiye ettiği edeb ve ahlâk kaidelerini ihtiva eden hadîsleri, tasnîf ettikleri hadîs kitaplarında ‘’Kitâbu'l Edeb’’, ‘’Bâbu'l Edeb’’ gibi başlıklar altında toplamışlardır. (Buhârî Edeb; Müslim Edeb, Muvattâ Hulk...) gibi.

Her konuda olduğu gibi, güzel ahlâk konusunda da örneğimiz olan Peygamberimiz (s.a.s.) ahlâkça insanların en güzeli idi. Bir Hadisi Şerifinde; ‘'İnsanların en hayırlısı ahlâkça en güzel olanıdır.’’ buyurmuştur.

Ebû Hüreyre (r.a.), Allah Rasûlü'nün şöyle dediğini nakletmiştir: ‘’Müslüman’ın müslüman üzerindeki hakkı altıdır: Ona rastladığın zaman kendisine selâm ver, seni yemeğe davet ederse icâbet et. Senden öğüt isterse öğüt ver. Aksırır da Allah'a hamd ederse ‘yerhamükellah’ (Allah sana merhamet etsin) de. Hastalanırsa kendisini ziyaret et. Ölürse cenazesinde hazır bulun.’’ (Buhârî, Cenâiz, 2; Müslim, Selâm, 4-6).

Bu Hadiste yer alan edepleri şöyle sıralayabiliriz:

a) Karşılaştığı zaman din kardeşine selâm vermek. İslâm âlimlerinin çoğuna göre selâm vermek sünnet, almak ise farzdır.

b) Davete icâbet etmek. Bu davet düğün, sünnet cemiyeti ve benzerlerini kapsamına alır. Düğün davetine ‘velîme’ denir ki, buna icabet vacibtir. Çünkü hadiste ‘’Her kim velîme davetine icabet etmezse Allah'a ve Resûlü'ne isyan etmiş olur.’’ (el-Askalâni, Buluğu'l-Meram Trc. A. Davudoğlu, IV, 315) buyurulmaktadır. Diğer davetlere icabet menduptur.

c) Öğüt isteyene öğüt vermek. İstemeden nasihatta bulunmak menduptur. Çünkü hayra ve iyiliğe delâlettir.

d) Aksırır da ‘’elhamdülillah’’ derse, bunu işiten ‘’yerhamükellah’’ der. Hadiste: ‘’Biriniz aksıracağı zaman hemen iki avucunu yüzüne koysun ve bunlarla sesini kıssın.’’ (Ebû Davûd, Edeb, 90)

e) Hasta ziyareti yapmak. Hasta ziyaretini farz-ı kifâye sayanlar varsa da, İslâm âlimlerinin büyük çoğunluğuna göre menduptur. Bunda hastayı tanımakla tanımamak aynıdır.

Hz. Peygamber (s.a.s.) müslüman hastalar yanında gayr-ı müslim hizmetkârını ve amcası Ebû Tâlib'i ölüm döşeğinde ziyaret etmiştir. Hizmetçi, bu ziyaret bereketiyle İslâm'a girmiştir.

f) Cenazede bulunmak. Cenaze tanıdık olsun veya olmasın hazır bulunmaya çalışmak gerekir.

Kur’an-ı Kerimde; ‘’Ey iman edenler! Kendi evlerinizden başka evlere, geldiğinizi hissettirip (izin alıp) ev sahiplerine selâm vermeden girmeyin. Bu davranış sizin için daha hayırlıdır. Düşünüp anlayasınız diye size böyle öğüt veriliyor. Eğer evde kimseyi bulamazsanız, size izin verilinceye kadar oraya girmeyin. Eğer size, ‘Geri Dönün’ denirse, hemen dönün. Çünkü bu, sizin için daha nezih bir davranıştır. Allah yaptıklarınızı hakkıyla bilendir.’’ (Nur S./27-28) Buyurulur.

Evlere girerken usule riayet etmek gerekir. Allah Müslümanları âdâb-ı muaşeretle terbiye etmiştir. Evlere girmeden izin isteme âdâbı ve ev halkına güven verip onlardan kuşkuyu gidermek için girmezden evvel selâm verme âdâbını getirmiştir.

Peygamberimiz (s.a.s.) bir Hadisi Şerifinde de şöyle buyurur; ‘’Biriniz bir yere girmek istediğinde üç defa izin istesin.. Müsaade edilmezse, geri dönsün..’’ Hadis (Müsned)

Bir yere gittiğimizde evin kapısını (zilini) üç defa çalacağız. Müsaade edilmezse ısrar etmeyeceğiz. Bu durumu telefon çağrıları için de uygulayabiliriz. Zaten müsait olursa aranan kişi dönecektir.

Eskiden evlerin girişinde, misafir odalarında, yatak odalarında, medreseler ve devlet dairelerinde, edepli olmanın gerekli olduğu yerlerin girişinde; insanı edepli olmaya davet eden, üzerinde ‘’Edeb Ya Hû’’ yazan, kocaman bir Hüsn-i Hat Levhaları bulunurdu.

Şairin şu mısraları ile yazımı noktalıyorum.

Edep bir tac imiş Nur-u Hüda’dan                                                                 

Giy ol tacı, emin ol her beladan.

Abdullah YADİGAR-08/02/2016

Önceki ve Sonraki Yazılar

YAZIYA YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.